Działania dla umocnienia kultury demokratycznej na co dzień

koordynator działalności w ramach Lokaler Aktionsplan Barnim

W centrum naszych zainteresowań znajduje się obrachunek z narodowym socjalizmem. W ramach rozmaitych projektów zajmujemy się jednak również całym kompleksem historii migracji i obecnością w naszym regionie rozmaitych mniejszości kulturowych – w przeszłości i dzisiaj. Punktem ciężkości naszej działalności jest praca z młodzieżą, do której włączamy szkoły; ponadto próbujemy docierać do szerszych kręgów opinii publicznej.

W nocy z 24 na 25 listopada 1990 roku Angolańczyk Amadeu Antonio napadnięty został przez grupę młodych rasistów z Eberswalde i tak ciężko pobity, że w dwa tygodnie później, 6 grudnia zmarł. Od połowy lat dziewięćdziesiątych na miejscu zbrodni, przy ulicy prowadzącej do dzielnicy Finow, znajduje się tablica pamiątkowa. Co roku zbiera się tam niewielka grupa ludzi, by uczcić pamięć ofiary. 6 grudnia 2006 roku impreza na wolnym powietrzu Light me Amadeu dla wielu młodych i starszych mieszkańców miasta stała się impulsem, by wspólnie zastanowić się nad uprzedzeniami i mechanizmami wykluczania, wspólnie dyskutować i podejmować odpowiednie aktywności. 21 września 2007 roku odbyło się kolejne spotkanie, a 22 września koncert Rock me Amadeu, który był swego rodzaju demonstracją skierowaną przeciw przygotowującej się do wyborów komunalnych radykalnej prawicy, która sięga do rasistowskich i antysemickich sformułowań oraz posługuje się rozmaitymi kodami grup subkulturowych. (patrz również: www.amadeu-antonio.de)

Zaprezentowaliśmy wystawę „U nas tego nie było” – Antysemityzm w NRD, przygotowaną przez Fundację im. Amadeu Antonia w Eberswalde przy współudziale uczniów 10 klasy. Cztery uczennice wykonały kwerendę artykułów lokalnej prasy z lat sześćdziesiątych, siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Ponadto przyswoiły sobie niezbędną wiedzę, pozwalającą na odnalezienie ewentualnych antysemickich elementów w tych tekstach. Dodatkowym rezultatem ich badań była praca pisemna na egzamin z historii.

Zajmujemy się śladami żydowskiej historii naszego miasta i oprowadzamy po tych śladach. Pierwszym przystankiem spaceru po mieście jest kościół Marii Magdaleny, w którym znajduje się średniowieczny wizerunek Judensau*. Następnie odwiedzamy oba kirkuty i pokazujemy tablicę pamiątkową w miejscu, w którym kiedyś stała synagoga. Przy badaniach nad żydowską obecnością w mieście przyszedł nam w sukurs pewien przypadek. Było to spotkanie Ellen Behring, która z dużą pasją skupia wokół siebie mieszkańców Eberswalde na rzecz stworzenia Księgi Pamięci, z Lilli Kirsch. Ta 80-letnia dawna mieszkanka Eberswalde uciekła w 1938 roku wraz z rodzicami do Australii, a dzisiaj mieszka w Kanadzie wraz z pochodzącym z Polski mężem, który w czasie Zagłady stracił całą rodzinę. Lilli Kirsch chciała odszukać dom, w którym niegdyś mieszkała, a który dzisiaj już nie istnieje, i przez pomyłkę zadzwoniła do drzwi Ellen Behring. Pomyłka ta doprowadziła do spotkania obu kobiet. Ellen Behring zaczęła z jednej strony zbierać dla Lilli Kirsch stare pocztówki z widokami miasta, z drugiej zaś fotografować dzisiejsze Eberswalde. Potem poznała losy rodziny Löwenthalów, rodziny Lilli Kirsch, a w Izraelu odnalazła dwie dawne koleżanki szkolne pani Kirsch. W ten sposób zaczęła się praca nad Księgą Pamięci o żydowskich mieszkańcach Eberswalde.

Warto odwiedzić Eberswalde. Nowo wybudowany Dom im. Paula Wunderlicha, w którym mieści się centrum administracji powiatowej, wypełnił puste miejsce w śródmiejskiej zabudowie, podnosząc zarazem walory centrum miasta. Wokół kompleksu budynków można odnaleźć wiele miejsc związanych z dawnym żydowskim życiem, które stopniowo zostają oznakowane. Wspomniany już kościół Marii Magdaleny stoi tuż o krok, a zaraz za rogiem znajduje się tablica wskazująca miejsce, w którym niegdyś wznosiła się Wielka Synagoga Żydów z Eberswalde. Z inicjatywy Josepha Keila powstała „Grupa Obywatelska 9 listopada”. Stawia ona sobie za cel zburzenie do 9 listopada 2008 roku dzisiejszych zabudowań w miejscu dawnej synagogi i odsłonięcie resztek fundamentów świątyni. Powstać ma tam miejsce pamięci. Warunki realizacji tego projektu są dość korzystne, ponieważ Joseph Keil jest przewodniczącym zarządu Sparkasse Barnim. Ponadto realizowany jest projekt uczniowski z okazji 70 rocznicy nocy pogromu z 1938 roku, a także prowadzone są tematyczne zajęcia dokształcające dla nauczycieli.

Gdy opuści się śródmieście, objawia się kolejny obiekt do zwiedzania – osiedle mieszkaniowe Messingwerk. Góruje nad nim wieża ciśnień w Finow, wczesny przykład niemieckiej budowli ekspresjonistycznej z żółtej cegły. Samo osiedle powstawało w ciągu trzech wieków i znależć tu można budynki mieszkalne od roku 1729. Historia osiedla wiąże się ściśle z losami żydowskiej rodziny Hirschów. Na stronie: www.wasserturm-finow.de znaleźć można więcej informacji na ten temat, a także obejrzeć zdjęcia żydowskich szałasów przy dawnym budynku zarządu huty. Historią Messingwerk zajmuje się lokalny historyk Arno Kuchenbecker.

Federalny program „Młodzież za różnorodnością, tolerancją i demokracją – przeciw radykalnej prawicy, wrogości do obcych i antysemityzmowi” stawia sobie za cel w ramach lokalnego programu działania i przy współpracy z rozmaitymi uczestnikami stworzenie w powiecie Barnim przestrzeni tolerancji i demokracji, a także sukcesywne ograniczanie wpływów ugrupowań radykalnej prawicy. Od jesieni 2007 roku próbujemy wspierać pojedyncze projekty na rzecz demokracji na co dzień w naszym powiecie oraz wszystkie działania, których celem jest tolerancja i demokracja. Integracja migrantów jest dla nas papierkiem lakmusowym sprawdzającym zdolność do współżycia opartego na równych szansach dla wszystkich w zróżnicowanym i otwartym społeczeństwie.

Działalność 2007 / 2008

21 września 2007: impreza na wolnym powietrzu Light me Amadeu

22. września 2007: koncert Rock me Amadeu w parku przy Weidendamm

22. września 2007: 5 Międzynarodowy Festyn Dzieci i Młodzieży w Ogrodzie Rodzinnym w Eberswalde

od lata 2007: przygotowanie programu Lokaler Aktionsplan Barnim (LAP), badania

od jesieni 2007: doradztwo dla pojedynczych projektów i koordynacja: 1. Odbudowa i wspieranie zaangażowania obywatelskiego na rzecz wzmocnienia kultury demokratycznej na co dzień w powiecie Barnim; 2. Wspieranie i integracja migrantów poprzez rozbudowę struktur samopomocy oraz przyswajanie kompetencji; 3. edukacja polityczna na rzecz wspierania demokracji i poznawania lokalnej historii (nauka wielokulturowości, wychowanie do szanowania praw człowieka); 4. analiza przestrzeni wiejskiej, doradztwo i tworzenie strategii przeciwdziałających.

6 grudnia 2007: 17 rocznica śmierci Amadeu Antonia

2007 / 2008: projekty uczniowskie na 70 rocznicę nocy pogromu z 1938 roku; dokształcanie nauczycieli w listopadzie 2007

2007 / 2008: wspieranie działań zainspirowanych imprezą Light me Amadeu

2008: realizacja i kontynuacja lokalnego planu działań powiatu Barnim (LAP)

2008: współpraca przy realizacji Księgi Pamięci poświęconej dawnym żydowskim mieszkańcom Eberswalde

2008: młodzież z Uckermark, 1996 i 2008, projekt fotograficzny Angeli Fensch, portrety młodych ludzi w kontekście rzeczywistości społecznej.

* patrz: http://de.wikipedia.org/wiki/Judensau